Profesjonalizm w pracy z dziećmi (cz. 2)

Poniższa treść jest kontynuacją części pierwszej artykułu opublikowanego pod tym samym tytułem. Wymienione w niej zostały dwie pierwsze, priorytetowe zasady warunkujące skuteczną pracę terapeutyczną z dzieckiem: relacyjność oraz uważność. Dalej przedstawione zostały kolejne trzy, o których nie sposób zapomnieć. Dobrej lektury!

Po trzecie elastyczność

Pedagogika i psychologia są dziedzinami, w których bardzo wyraźnie zaznacza się wielość perspektyw, podejść, czy pomysłów na to, jak zrozumieć i wspierać drugiego człowieka. To zróżnicowanie jest bardzo wartościowe, ale powoduje również wiele trudności. Specjalista staje bowiem przed koniecznością dokonania samodzielnego wyboru strategii, którą uzna za najbardziej pomocną dla tego akurat dziecka, z którym pracuje. Jego decyzja podyktowana jest zarówno tym, co obserwuje, jak i własnymi preferencjami (świadomymi bądź nie). Dorosły ma więc wolność wyboru, ale ciąży na nim także duża odpowiedzialność za podejmowane działania i ich skutek. Metody opisywane w literaturze, prezentowane na szkoleniach, nauczane na studiach są tylko propozycjami działań, wskazówkami kierunków, jakie można objąć w pracy z dziećmi. Nie są zaś jedynymi możliwymi drogami, po których należy się bezrefleksyjnie i mechanicznie poruszać. Konieczność analizowania skutków każdorazowo podejmowanych działań, a także rozważania ich efektów w długofalowej perspektywie (w jaki sposób to co robię tu i teraz zmieni dziecko w przyszłości) nigdy nie znika. Praca z dziećmi i młodzieżą, jeśli ma być skuteczna i etyczna, wymaga zatem dużej rozwagi oraz szerokiego spojrzenia – zarówno na dziecko, jak i siebie samego.

Profesjonalny dorosły jest więc elastyczny w swoich działaniach. Zdaje sobie sprawę, że początkowo założony plan edukacyjno-terapeutyczny może nie zostać zrealizowany ze względu na czynniki, których wcześniej nie przewidziano. Jest otwarty i gotowy na niespodzianki – responsywnie odpowiadając na potrzeby dziecka i, jeśli uzna to za konieczne, zmieniając swoje działania tak, aby uzyskać najbardziej optymalny efekt. Specjalista nie boi się zmienności, a źródeł stałości i poczucia bezpieczeństwa szuka w samym sobie, nie zewnętrznych ramach.

Po czwarte systemowość

W projektowanych programach edukacyjno-terapeutycznych profesjonalny dorosły zawsze uwzględnia całą rodzinę dziecka. Zdaje sobie bowiem sprawę, że środowisko rodzinne jest dla dziecka najważniejszym miejscem rozwoju. Bez wzmocnienia systemu rodzinnego czy dokonania określonej w nim zmiany, trudno mówić o trwałych korzyściach dla samego dziecka. Profesjonalny dorosły patrzy na dziecko swoimi oczami, ale także oczami całej rodziny starając się dostarczyć wsparcie wszystkim potrzebującym tego jej członkom.

Zanim rozpocznie pracę z dzieckiem, profesjonalny specjalista zawsze poznaje jego rodzinę. Daje sobie czas i możliwość, aby spotkać się z rodzicami dziecka, porozmawiać, dowiedzieć się, co nieco o środowisku, w jakim dorasta jego podopieczny. Buduje z rodzicami relację opartą na zaufaniu i współpracy. Często (zwykle) nie jest to łatwe, gdyż wielu rodziców ma negatywne doświadczenia z wcześniejszych podobnych kontaktów. Rodzice spodziewają się najczęściej, że po raz kolejny będą przez kogoś pouczani i krytykowani. Nie mają zwykle nawet wyobrażenia dobrej, partnerskiej relacji ze specjalistą, który ma pracować z ich dzieckiem. Stąd też nawiązanie przymierza z rodziną może być priorytetowym elementem jeszcze przed rozpoczęciem z nim pracy edukacyjno-terapeutycznej. Dalej zaś, w trakcie już tej pracy, wskazane są regularne spotkania z rodzicami – podtrzymujące i rozwijające ich relację – dzięki którym mogą wymieniać wspólnie ze specjalistą swoje spostrzeżenia odnośnie dziecka, efektów podejmowanych działań oraz planować kolejne etapy interwencji. W ten sposób rodzice przestają być biernymi odbiorcami usług, a aktywnymi współtwórcami procesu pomocowego dedykowanego ich dziecku.

Obserwacja i kontakt z całą rodziną pozwalają dokonać precyzyjnej, szerokiej diagnozy i dostarczyć wsparcie tam, gdzie jest to najbardziej potrzebne. Bardzo prawdopodobne jest, że gdy rodzice sami przeżywają swoje trudności, stan dziecka pogorszy się. I odwrotnie, gdy jego opiekunowie poczują się dobrze, ono samo będzie mogło pełniej i intensywniej rozwijać się czerpiąc od nich wiedzę, umiejętności i emocjonalne wsparcie. Znajomość rodziny dziecka pozwala wsparciem objąć wszystkich jej członków – rodziców, rodzeństwo, dziadków czy innych bliskich, którzy być często takiej pomocy również potrzebują i których stan wpływa bezpośrednio na samo dziecko.

I na koniec ostrożność

Choć znalazła się na samym końcu, wymieniana powinna być jako pierwsza – ostrożność w działaniu. Bezsprzecznie konieczny warunek etycznej pracy z drugim człowiekiem związany ze świadomością, że naszymi działaniami możemy zarówno wesprzeć, jak i zaszkodzić dziecku/ rodzinie, z jaką przyszło nam się spotkać. Ostrożność oznacza pokorę specjalisty w zakresie posiadanej wiedzy, umiejętności, a także świadomość i akceptację własnej niewiedzy. Ostrożność jest związana z elastycznością i nieschematycznością działań specjalisty. Ostrożny profesjonalista działa z myślą o dziecku, subtelnie i niespiesznie. Woli poczekać, niż postępować zbyt szybko. Zastanawia się nad tym, co robi i co planuje zrobić. Wie, kiedy przyspieszyć, kiedy zwolnić, a w którym momencie w ogóle się zatrzymać i przerwać na jakiś czas realizowane działania. Potrafi się cofnąć, jeśli czuje, że potrzebne jest to dziecku, wiedząc, że za chwilę zrobią oni wspólnie dwa, może trzy duże kroki w przód. Praca z dziećmi jest pracą odpowiedzialną. Spotykając się z osobami od nas zależnymi, mamy wpływ na to, jak będą się one rozwijać i jakimi ludźmi staną się w przyszłości. Jeśli chcemy być skuteczni w swych działaniach, konieczne jest nawiązanie z dzieckiem bliskiej relacji. To jednak sprawia, że stajemy się dla niego kimś ważnym i znaczącym, a tym samym odpowiedzialnym za jego dobrostan.

  • ••

Pięć wymienionych wcześniej zasad, to tylko kilka z ważnych założeń pracy z dziećmi i młodzieżą. Ich przyjęcie i wdrożenie pomaga zachować wysoką jakość podejmowanych działań oraz skutecznie wspierać uczniów, pacjentów, klientów, podopiecznych oraz całe ich rodziny. Zasady te mogą wydawać się oczywiste, jednakich realizacja w praktyce wymaga niekiedy ogromnego wysiłku i nieustannej pracy. Co więcej, w zależności od kontekstu, powyższe zasady mogą być realizowane odmiennie – inaczej przebiegać bowiem będzie edukacja, a inaczej terapia dziecka z wyzwaniami, inaczej pracować będzie pedagog z wieloletnim doświadczeniem, a inaczej specjalista dopiero rozpoczynający swoją pracę. Niezależnie jednak od charakteru działań, postawa profesjonalisty i jego relacja z dzieckiem stają się najważniejszym czynnikiem decydującym o skuteczności i trwałości podejmowanych interwencji.

Tagged , , , , ,

About Paulina

Psycholożka, pedagożka specjalna. Zaciekawiona światem pasjonatka poszerzania horyzontów. Uwielbiam bawić się z dziećmi i rozmyślać. W relacji z drugim człowiekiem bliska mi jest idea „refleksyjnego serca”. Gdy nie ma wokół mnie dzieci, spełniam się naukowo realizując zorientowane klinicznie projekty badawcze.
View all posts by Paulina →

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *