Ewaluacja końcowa. Autyzm relacyjnie w opinii nauczycieli (cz. 2)

Jednym z elementów podsumowania projektu “Autyzm relacyjnie (…)” było przeprowadzenie ankiety ewaluacyjnej składającej się z 10 pytań dotyczących jakości prowadzonych działań, skierowanych osobno do nauczycieli oraz rodziców.

Ankieta ewaluacyjna składa się z 10 krótkich pytań, dzięki którym możliwe było dokonanie oceny poziomu jakości przeprowadzonych działań projektowych. Wykorzystana w tym badaniu ankieta została zaprojektowana w formularzu Google Docs, jako elektroniczny arkusz do uzupełniania. Dzięki temu zachować można było większą obiektywność i anonimowość pomiaru. Zapewnienie tego było i jest w przyszłości ważne.

***

Pierwsze pytanie zawarte w ankiecie dla nauczycieli dotyczyło ogólnego poziomu zadowolenia z udziału w projekcie deklarowanego przez pedagogów. Wszystkie uzyskane odpowiedzi wskazywały na wysoki lub bardzo wysoki poziom zadowolenia nauczycieli (2 odpowiedzi wskazujące na wartość liczbową 8/10, 2 odpowiedzi wskazujące na wartość liczbową 9/10 i jedna odpowiedź wskazująca na wartość liczbową 10/10). Oznacza to, nauczyciele bardzo dobrze oceniają zrealizowane działania. To satysfakcjonujący wskaźnik, szczególnie, iż projekt miał charakter eksperymentalny, a jego przeprowadzenie przyniosło wiele sugestii dotyczących możliwych zmian, których wprowadzenie zwiększy jeszcze komfort uczestników.

Kolejne pytanie, drugie, miało na celu zbadanie motywacji nauczycieli do wzięcia udziału w projekcie. Zajęcia realizowane w ramach programu “Autyzm relacyjnie (…)” były finansowane ze środków grantowych – nauczyciele otrzymywali wynagrodzenie za swoją pracę. Ważne było, aby sprawdzić, na ile motywacja finansowa decydowała o chęci zaangażowania się w innowacyjny projekt. Nauczyciele mogli wybierać więcej niż jedną odpowiedź, a więc wskazać tyle powodów swojego udziału, ile chcą. Najwięcej, bo aż trzy wskazania (60%) uzyskały dwie odpowiedzi – chęć wsparcia ucznia oraz chęć podwyższenia kompetencji terapeutycznych. Wskazania te zgadzają się z obserwacją i doświadczeniami sprzed projektu, bowiem część nauczycieli zgłosiła się z własnej inicjatywy z prośbą o wsparcie dziecka z ASD, z którym pracują. Podobną motywację nauczyciele ci deklarowali osobiście, podczas rozmów wstępnych. Zgłoszenia te stały się impulsem do realizowania działań projektowych w ogóle. Pozostałe odpowiedzi na pytanie nr 2 sugerują, że nauczyciele wzięli udział w projekcie z ciekawości (2 odpowiedzi) oraz przekonania, że placówka edukacyjna powinna zapewniać dzieciom z ASD więcej zajęć terapeutycznych.

Trzecie pytanie dotyczyło liczby godzin dziennie oferowanych dzieciom z ASD w projekcie. 80% odpowiedzi (4/5 nauczycieli) wskazuje, że liczba godzin była odpowiednia. Tylko według jednego nauczyciela była zbyt duża. Rzeczywiście, jeśli wziąć pod uwagę program nauczania w szkole masowej w klasie starszej, trudno wyobrazić sobie wdrożenie dwóch godzin dziennie więcej, które miałyby zostać przeznaczone na budowanie umiejętności społecznych i emocjonalnych. Jednak wydaje się, że program “Autyzm relacyjnie” przynosi największe korzyści i rezultaty, jeśli jest realizowany z dziećmi młodszymi – gdy pewne wzorce zachowań i reagowania nie są jeszcze tak sztywne i utrwalone. A im młodsze dziecko, tym większych efektów można się spodziewać. Zatem, rekomendacją dla programu będzie rozpoczynanie jeszcze na etapie przedszkola lub klas początkowych, gdy wiadomo jest, że jednym z uczniów w grupie rówieśniczej jest dziecko z ASD. Pozytywne efekty są możliwe do uzyskania również na późniejszym etapie, co udowodnił projekt testowy, jednakże wydaje się, że im później, tym trudniej wdrożyć go w ramach edukacji publicznej.

Następne pytanie (nr 4) dotyczyło czasu trwania projektu (6 miesięcy działań terapeutycznych). 80% odpowiedzi sugeruje, że czas ten był zbyt krótki, co ujawniło się także w wywiadach i rozmowach z uczestnikami. Pół roku pomogło uczniom powiększyć repertuar ich kompetencji emocjonalnych i społecznych na tyle, że troje z nich trafiło do klas szkolnych (ostatni uczeń częściowo, gdyż nie jest to możliwe w pełni ze względów formalnych). Niemniej, działania te nie powinny się zakończyć w momencie przejścia dziecka do klasy. Właśnie wtedy przecież potrzebuje ono najwięcej wsparcia w radzeniu sobie w nowych, stresujących sytuacjach społecznych.

Półroczny program powinien być zatem preludium do dalszych interwencji wspierających, pomagających dziecku utrzymać się w klasie. Co więcej, po wejściu do klasy pojawiają się liczne nowe wyzwania, jak chociażby program nauczania, który dziecko realizuje wtedy w pełni – w odróżnieniu od mniej rozbudowanego w trakcie nauczania indywidualnego. Bez możliwości uzupełniania zaległości, wsparcia w podążaniu za grupą rówieśniczą, proces społecznej readaptacji dziecka z ASD może zakończyć się fiaskiem. Potrzebne jest zatem zaplanowanie dalszych oddziaływań, które rozwijać będą pozytywne rezultaty programu “Autyzm relacyjnie”.

Bardzo optymistycznym i satysfakcjonującym wnioskiem jest wynik uzyskany w pytaniu nr 5 ankiety – dotyczącym chęci nauczycieli wzięcia udziału w kolejnej edycji projektu. Wszyscy ankietowani odpowiedzieli, że chcieliby uczestniczyć w jego kontynuacji. Jest to bezsprzeczny dowód na ich silne przekonanie o zasadności, potrzebie i realnych efektach podejmowanych działań.

Kolejne pytanie, nr 6, było związane z obserwowanymi przez nauczycieli efektami działań projektowych. Ankietowani zostali poproszeni o samodzielne określenie, w jakich obszarach zauważyli postęp u biorących udział w projekcie uczniów. Jak można się domyślać, najczęściej wskazywanym obszarem był obszar umiejętności społecznych. Pojawiły się też odpowiedzi wskazujące na mniejszą ilość/ intensywność zachowań trudnych u ucznia. Jeden z nauczycieli dostrzegł, że wypracowane reakcje zostały przez dziecko zgeneralizowane na sytuacje nowe. Inny nauczyciel podkreślił, że udział w projekcie zmotywował szkołę do stworzenia lepszych warunków do nauki dla ucznia z ASD. Niektórzy nauczyciele dostrzegali również zmiany w zakresie własnej postawy terapeutycznej i wzbogacenie ich kompetencji zawodowych oraz osobistych.

Kolejne, siódme pytanie, związane było z kontaktem, jaki udało się nawiązać nauczycielom z koordynatorem projektu. Dla 80% (4 z nich) kontakt ten był bardzo satysfakcjonujący (10/10). Jeden z nauczycieli ocenił go wysoko (8/10).

Wynik ten bardzo cieszy, lecz doświadczenie pokazuje, że kontakt powinien być zdecydowanie częstszy niż 1-2 razy w miesiącu. Nauczyciele powinni mieć możliwość korzystania ze wsparcia merytorycznego oraz organizacyjnego z większą częstotliwością, przynajmniej raz w tygodniu. Szczególnie, iż jak pokazały odpowiedzi na kolejne pytanie (nr 8), każdy z ankietowanych uznał, że potrzebował w trakcie projektu wsparcia superwizyjnego. Rekomendacją jest, aby oprócz konsultacji indywidualnych organizować spotkania grupowe, by zapewnić uczestnikom możliwość wzajemnej wymiany doświadczeń. W sytuacji, gdy placówki położone są w dużej od siebie odległości, jest to trudne do zrealizowania – choć nie niemożliwe. W czasie trwania projektu zorganizowano tylko jedno, podsumowujące spotkanie z udziałem większej liczby nauczycieli, które było dla uczestników rozwojowe.

Odpowiedź na przedostatnie pytanie, nr 9, nie sprawiła ankietowanym kłopotu. Wszyscy zgodnie uznali, że zajęcia terapeutyczne skoncentrowane na budowaniu i rozwijaniu umiejętności relacyjnych powinny być integralnym elementem programu edukacyjno-terapeutycznego dedykowanego dzieciom z ASD. Wszyscy dostrzegli taką potrzebę, a jednocześnie pewną lukę, której często nie wypełniają standardowo przygotowywane programy nauczania dla dzieci ze spektrum autyzmu.

Ostatnie pytanie dotyczyło deklarowanego postępu w zakresie własnych kompetencji dydaktyczno-terapeutycznych na skutek udziału w projekcie “Autyzm relacyjnie (…)”. Ankietowani ocenili go jako wysoki (8/10 – 40%) lub bardzo wysoki (9/10 i 10/10 – 40% i 20%). Oznacza to, że projekt nie był wyłącznie przyczynkiem do podwyższenia kompetencji uczniów, ale również samych nauczycieli.

Podsumowując, pomiar ankietowy był prostym, szybkim i skutecznym sposobem oceny jakości działań zrealizowanych w ramach projektu “Autyzm relacyjnie (…)” przez biorących w nim udział nauczycieli. Wystawione przez uczestników noty wskazują na dużą wartość, jaką w nim dostrzegli.

Tagged , , , , ,

About Paulina

Psycholożka, pedagożka specjalna. Zaciekawiona światem pasjonatka poszerzania horyzontów. Uwielbiam bawić się z dziećmi i rozmyślać. W relacji z drugim człowiekiem bliska mi jest idea „refleksyjnego serca”. Gdy nie ma wokół mnie dzieci, spełniam się naukowo realizując zorientowane klinicznie projekty badawcze.
View all posts by Paulina →

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *